06 — Sử dụng AI có trách nhiệm
trong học tập và nghiên cứu

Bài tập 4 của mục 6.4 — Chương 6: An toàn và liêm chính học thuật trong môi trường số. Đây là bài mình cho là quan trọng nhất của cả học phần, vì nó trả lời câu hỏi mà năm bài trước đều né: dùng AI tới đâu thì vẫn là hỗ trợ, và từ đâu thì thành gian lận?

PHẦN 1 · NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH

ĐHQGHN nói gì về việc sinh viên dùng AI?

Mình tìm hiểu chính sách của chính ngôi trường mình đang học, thay vì lấy một trường bất kỳ cho có.

Không cấm — nhưng gắn liền với trách nhiệm

Đại học Quốc gia Hà Nội không cấm mà khuyến khích ứng dụng AI trong học tập và nghiên cứu như một trợ lý. Tuy nhiên, trường yêu cầu sinh viên phải sử dụng AI minh bạch, có đạo đức và chịu trách nhiệm học thuật tuyệt đối về các sản phẩm do mình nộp hoặc công bố.

Bắt buộc học AI từ năm nhất

Nhận thức được tầm quan trọng của kỷ nguyên số, ĐHQGHN đã đưa học phần “Nhập môn công nghệ số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo” thành môn học bắt buộc với toàn bộ sinh viên đại học chính quy, nhằm trang bị tư duy số, kiến thức nền tảng và cách sử dụng các công cụ AI. Chính là học phần đang tạo ra portfolio này.

Vì sao chính sách này hợp lý

Trang bị kiến thức nền tảng về AI cho mọi sinh viên — dù học kỹ thuật, kinh tế hay xã hội — là việc bắt buộc để không bị tụt hậu, và để biết cách ứng dụng AI vào công việc lẫn cuộc sống.

Bên cạnh đó, khi AI trở thành môn học chính thức, nó kéo theo thay đổi về nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và công nghệ hỗ trợ học tập, từ đó thúc đẩy đổi mới cách dạy và học ở bậc đại học. Việc dạy học trở nên trực quan và cá nhân hóa hơn nhờ các công cụ AI. Giảng viên cũng cần chủ động cập nhật năng lực công nghệ — nghĩa là chuyển đổi số trong giáo dục đại học diễn ra thực chất chứ không dừng ở khẩu hiệu.

NGUỒN TRÍCH DẪN
vnu.edu.vn — Đưa AI trở thành môn bắt buộc: đòn bẩy quan trọng của giáo dục đại học Việt Nam

PHẦN 2 · THỰC HÀNH

Viết một bài luận có AI hỗ trợ — và khai báo đầy đủ

Chủ đề: Ảnh hưởng của AI trong học tập của học sinh, sinh viên. Mình cố tình chọn đúng chủ đề này để vừa làm bài, vừa tự soi lại chính thói quen của mình.

PROMPT MÌNH ĐÃ DÙNG
Hãy cho tôi dàn ý chi tiết cho bài luận học thuật về rủi ro khi sử dụng AI trong học tập của học sinh, sinh viên.

Đầu ra của AI

AI đề xuất dàn ý gồm Mở bài (giới thiệu AI trong giáo dục đem lại nhiều hiệu quả nhưng cũng đầy thách thức); Thân bài với ba luận điểm về ảnh hưởng tiêu cực mà học sinh, sinh viên có thể gặp phải: rủi ro về học tập và tư duy, rủi ro về tâm lý, rủi ro dài hạn đến tương lai; và Kết bài đưa ra kết luận, tóm tắt cùng thông điệp.

Tiêu chí mình dùng để đánh giá đầu ra

  • AI đi đúng trọng tâm vấn đề.
  • Văn phong đầy tính học thuật.
  • Đưa ra các luận điểm sắc bén, phong phú.
  • Giàu thông tin và sáng tạo.
  • Nhưng: một vài chỗ bị trùng lặp.
  • Và quan trọng nhất: không hề có số liệu cụ thể nào.

Đây chính là chỗ mình phải can thiệp

AI đưa ra các luận điểm hay và sáng tạo, nhưng chưa hề có một số liệu cụ thể nào. Vì vậy mình đã tự chỉnh sửa, bổ sung dẫn chứng có nguồn để ra thành phẩm cuối cùng.

THÀNH PHẨM SAU KHI MÌNH CHỈNH SỬA

Hiện nay, trí tuệ nhân tạo AI đã trở thành một công cụ quen thuộc trong giáo dục và đào tạo nhờ khả năng tra cứu và thông minh của mình. Tuy nhiên, sử dụng AI thiếu kiểm soát đặt ra nhiều rủi ro tiêu cực cho các bạn học sinh, sinh viên trong thời đại bây giờ.

Đầu tiên, khi gặp bài tập khó, người học có xu hướng tra cứu AI mà không tự suy nghĩ — điều này sẽ làm giảm rất nhiều khả năng phân tích, tư duy và giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu của Pew Research Center, khoảng 45% thiếu niên thừa nhận rằng việc quá phụ thuộc vào các công cụ công nghệ khiến họ cảm thấy lười tư duy sâu hơn. Lâu dần, điều này tạo ra một thế hệ người học thụ động, mất đi năng lực sáng tạo tự thân.

Không chỉ vậy, nhiều người học đang sao chép nguyên nội dung của AI mà không chỉnh sửa, không hiểu rõ bản chất hoặc không trích dẫn nguồn — dẫn đến vi phạm đạo đức học thuật và đạo văn. Việc lạm dụng điều này sẽ khiến kết quả sai lệch so với năng lực thật của bản thân và vi phạm nguyên tắc trung thực trong học tập.

Tóm lại, người học nên coi AI là một công cụ hỗ trợ quá trình học tập, giúp tiết kiệm thời gian và hiểu bài hơn, thay vì sử dụng AI trong vô thức và lạm dụng chúng để thay thế chính bản thân mình. Thông qua đó, sinh viên nên hiểu về tầm quan trọng của việc sử dụng AI có ý thức và hình thành tư duy độc lập khi sử dụng chúng.

TRÍCH NGUỒN
pewresearch.org — How Teens Use and View AI
⚑ Bài viết có sự hỗ trợ của AI Gemini

Dòng khai báo ở trên không phải để trang trí. Nó chính là điểm phân biệt giữa hỗ trợ và gian lận mà phần tiếp theo sẽ nói rõ.

PHẦN 3 · PHÂN TÍCH VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC

Ranh giới nằm ở đâu?

✓ HỖ TRỢ

Đây là dùng AI đúng cách

  • Dùng AI để lên ý tưởng cho bài làm.
  • Dùng AI để gợi ý cấu trúc bài viết.
  • Dùng AI để hướng dẫn các bước giải.
  • Dùng AI để dạy lại lý thuyết mình chưa hiểu.
✕ GIAN LẬN

Đây là vượt qua ranh giới

  • Sử dụng AI để viết toàn bộ bài làm, sau đó nộp dưới tên mình mà không thừa nhận.

Ranh giới không nằm ở chỗ có dùng AI hay không, mà ở chỗ có thừa nhận và có đóng góp phần của mình hay không.

Tính minh bạch

AI lấy dữ liệu từ các nền tảng như Google, Cốc Cốc và nhiều nguồn khác. Do đó, việc không khai báo có sử dụng AI trong bài làm cũng là một hình thức đạo văn — vì thứ mình nộp thực chất được xây trên chất liệu của người khác mà mình không ghi nhận.

Tác động đến sự phát triển của não bộ

Lạm dụng AI hình thành thói quen xấu: không tự mình cố gắng tìm hiểu mà dựa dẫm vào AI, không kiểm tra lại những gì AI đưa ra mà sao chép hoàn toàn. Cái mất ở đây không phải điểm số của một bài tập, mà là khả năng tư duy về lâu dài.

PHẦN 4 · BỘ NGUYÊN TẮC CÁ NHÂN

Năm nguyên tắc mình tự đặt ra khi dùng AI

Đây là phần mình viết cho chính mình, không phải viết để nộp. Nó là kết luận thật sự của cả học phần này.

1 Coi AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế tư duy của mình.

Câu hỏi mình luôn tự hỏi trước khi mở AI: mình đang nhờ nó nghĩ giúp, hay nhờ nó nghĩ thay?

2 Đặt đạo đức học thuật lên hàng đầu và luôn luôn tuân thủ.

Có dùng AI thì khai báo — như dòng đánh dấu ở bài luận phía trên.

3 Kiểm tra lại toàn bộ nội dung AI đưa ra trước khi tham khảo.

Chính Bài 2 đã cho mình bộ tiêu chí để làm việc này: ai viết, phương pháp gì, đã có ai kiểm chứng chưa.

4 Bảo mật thông tin cá nhân và dữ liệu học tập.

Không đưa dữ liệu cá nhân của mình hay của người khác vào các công cụ AI công cộng.

5 Lấy AI làm đòn bẩy để hình thành thói quen tốt.

Tự học, khám phá, đào sâu vấn đề — dùng AI để đi xa hơn, chứ không phải để đi ít hơn.

SẢN PHẨM ĐÍNH KÈM

File bài làm gốc

Bản PDF gồm phần nghiên cứu chính sách, bài luận có AI hỗ trợ, phân tích đạo đức, bộ nguyên tắc cá nhân và infographic.

PDF Bai6_AICoTrachNhiem_DaoHuuTuyen.pdf · 5 trang Mở tab mới ↗

Nếu trình duyệt không hiển thị được bản xem trước, bấm vào đây để tải file PDF.